Rower kowala Urbaniaka
Jednym z ciekawszych eksponatów Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno – Spożywczego w Szreniawie jest rower, zbudowany od podstaw przez kowala Melchiora Urbaniaka w końcu XIX wieku, we wsi Łęka Wielka, w powiecie gostyńskim.
Rower przypomina współczesne konstrukcje, ma ramę, koła, kierownice, pedały, siodełko i łańcuch skomponowane w podobnych proporcjach. Jednak gdy się przyjrzeć, detale są inne, różnią się od dzisiejszej seryjnej produkcji, świadcząc o talencie kowala i umiejętności budowania konstrukcji z dostępnych mu materiałów – wyłącznie metalu i drewna. Kowal Urbaniak zbudował bowiem wszystko, nie sięgając po żadne gotowe elementy, pochodzące z innych rowerów: od ramy i precyzyjnej konstrukcji zawieszenia tylnego koła, przez siodełko i efektywnie działający łańcuch, po dużą kierownicę z wydłużonymi i wygodnymi rączkami.
Koła tego jednośladu nie mają opon, a są układającymi się na kształt okręgu kilkoma listwami z drewnianymi, szerokimi i płaskimi szprychami, na całym obwodzie. Listwy te, dość grube, są w kawałkami łuku, dającymi w sumie okrąg, wzmocniony od zewnątrz metalową listwą na całym obwodzie koła. Naturalnie rower nie ma amortyzacji, jego użytkownik miał zatem poważny powód, by jechać wyłącznie po równej drodze…
Łańcuch składa się z trzydziestu pięciu par blaszek, połączonych łącznikami z nitami, sprawiającymi, że blaszki – ogniwa łańcucha – poruszają się względem osi – nitu łącznika. W te ogniwa wsuwają się zęby koła napędowego łańcucha, umocowanego na osi przy pomocy czterech ramion wewnętrznych, w kształcie krzyża i napędzanych przez nacisk wywierany na dwa proste w kształcie pedały. Jak w prawdziwym rowerze…
Z rowerem związana jest jeszcze jednak ciekawostka: jego twórca, kowal Melchior Urbaniak z Łęki Wielkiej, miał z Franciszką Ratajczak syna, który również nosił imię Melchior. Ten urodzony 1 stycznia 1903 roku, miał brać udział w Powstaniu Wielkopolskim od 5 stycznia 1919 roku, służąc w 3. kompanii w Gostyniu, pod dowództwem porucznika Walczaka: walczył pod Kąkolewem, Pawłowicami i Robczyskiem, jako goniec przenosząc rozkazy i meldunki. Zmobilizowany ponownie we wrześniu 1939 roku, otrzymał przydział do Wielkopolskiej Brygady Kawalerii, jako kierowca motocykla w sztabie: jego szlak bojowy wiódł przez Leszno, Rawicz, Kutno, Łowicz, Sochaczew i Puszczę Kampinoską. Za udział w Powstaniu Wielkopolskim został awansowany do stopnia podporucznika. Zmarł 5 marca 1977 roku.
Paweł Boner
