Film „Gwiaździsta eskadra” miał być hitem – na długie lata największą polską produkcją filmową z udziałem wojska. 95 lat temu zakończono zdjęcia na poznańskiej Ławicy i w Biedrusku. Krótko przed ostatnim klapsem nakręcono scenę śmierci dwóch poznańskich pilotów. Prawdziwą scenę.
Leonard Buczkowski (twórca „Zakazanych piosenek”) przygotowywał się do produkcji bardzo starannie. Film według scenariusza porucznika Janusza Meissnera miał opowiadać o losach polsko-amerykańskiej eskadry kościuszkowskiej walczącej w obronie Lwowa. Był tam też wątek miłosny. Barbara Orwicz – Amerykanka polskiego pochodzenia miała się zakochać w jednym z pilotów.
Aktorzy bywają
Poznań wybrano nieprzypadkowo. Nasz pułk lotniczy był uważany za jeden z najlepszych w kraju, a dodatkowo dysponował znakomitą bazą. Potężny poligon w Biedrusku i dziesiątki samolotów dostępnych w każdej chwili były bardzo pomocne. Dodatkowo, władze miasta robiły co mogły, by pomóc filmowcom, a prasa rozpisywała się o pobycie gwiazd filmu w stolicy Wielkopolski.
– Wczoraj w południe w Esplanadzie widziano naszą gwiazdę kina Basię Orwicz, jak w towarzystwie młodziutkiej Ludwiżanki kawę piła. Bywalcy kawiarni byli zachwyceni, a nie zabrakło i takich, co prosili o autografy – pisał „Dziennik Poznański”.
Miasto oddało na potrzeby filmu tereny targowe, na których miano kręcić sceny wnętrz. W pawilonach ustawiono ,,lwowskie’’ dekoracje, wśród których odbywały się głównie sceny romansu owej Amerykanki i naszego pilota.
Lotnicy walczą
W czasie, gdy aktorzy grali, bywali i odpoczywali, lotnicy 3. pułku dwoili się i troili. Na płycie lotniska na Ławicy zgromadzono… ponad 200 samolotów. Wytwórnia Klio – Film miała przed sobą nie lada zadanie – po raz pierwszy w dziejach naszego kina porwała się na nakręcenie scen batalistycznych w powietrzu. Co więcej, odważono się nakręcić sceny bombardowań, wykorzystując tereny na Biedrusku. Na samolotach zamontowano kamery, które obsługiwali między innymi Antoni Wawrzyniak i Mieczysław Bilażewski. Było warto. Dzięki ich pracy dysponujemy dziś zdjęciami lotniczymi Poznania i okolic. Fotografie te znalazły się w albumie pamiątkowym 3. pułku – jedynym, który ocalał. Mają dziś sporą wartość historyczną.
… i giną
Niestety, udziałem operatorów stała się też scena śmierci pilotów. Już pod koniec kręcenia zdjęć na terenie Ławicy doszło do tragedii. Uwiecznili ją na taśmie operatorzy „Gwieździstej eskadry”. W trakcie ewolucji powietrznych jeden z samolotów uderzył o ziemię. W wypadku zginęli porucznik Jan Bilski i obserwator Feliks Lipiński. Scenarzysta obrazu porucznik Janusz Meissner wiele lat później w swoich wspomnieniach napisał, że Leonard Buczkowski postanowił zrezygnować z tej sceny w filmie – faktem jednak jest, że ów dokument był pierwszym tego typu reporterskim zapisem katastrofy lotniczej polskiego samolotu.
Poznańska premiera filmu w 1930 roku odbyła się równocześnie z warszawską i zgromadziła tłumy mieszkańców stolicy Wielkopolski.
